Skyscraper large

بیگانگی کودکان روستایی در غنا

tyuyyyy - شیوا شریف زاد - shiva sharif zade

شیوا شریف زاد

گزاره ی چندان نا آشنایی نیست، ایرادی که از جانب بسیاری منتقدان و فعالان اجتماعی خواستار اصلاحات بنیادین، در مورد فعالیت های صورت پذیرفته در حوزه ی حقوق کودکان مطرح می شود که: «با وجود ظهور چند ساله ی انجمن ها و نهادهای مردمی و حمایتی کودکان و متخصص در زمینه ی حقوق کودک، تاکنون آنگونه که شایسته بوده است شاهد کاهش نقض حقوق کودک نبوده ایم و حتی می توان گفت با گذشت زمان و افزایش معضلات و تشدید بحران ها، اینگونه سازمان ها نقش خود را به عنوان یک عامل بازدارنده نیز  به درستی ایفا نکرده اند و مشکلات حوزه ی حقوق کودک، به قوت خود باقی هستند»؛ سازمان هایی که در ابتدا با هدف بهبود شرایط معیشتی کودکان-  به عنوان عضوی از جامعه با حقوق برابر با دیگر اعضا- تاسیس شده اند، و پس از مدتی در تلاشی برای بقا میان دیگر سازمان های مرتبط با آنها به رقابت پرداخته و هریک به نوعی از رسالت بنیادین خود دور شده اند.  چنین شرایطی تنها مختص جامعه ی ایران و سازمان های فعال در حوزه ی حقوق کودک در این کشور نیست. بلکه در بسیاری نقاط جهان، با برداشت ناصحیح از وظایف و اختیارات سازمان های غیر دولتی و سازمان های مردم نهاد، به سمت نوعی فعالیت های حاشیه ای و فرعی کشیده شده اند.

طبق تعریف اداره ی اطلاعات عمومی سازمان ملل متحد،«NGO  به هر سازمان غیر دولتی و داوطلبانه ای اطلاق می شود که در سطح محلی، ملی یا بین المللی فعالیت دارد و افرادی با علایق مشترک آن را اداره می کنند. خدمات انسان دوستانه، توجه دادن مردم به اعمال دولت، نظارت بر سیاست های اتخاذ شده از سوی دولت و تشویق به مشارکت سیاسی در امور خارجه، در شمار فعالیت های این سازمان قرار می گیرد. این گونه سازمان ها، با تحلیل و کارشناسی امور، نقش مشابه ساز و کارهایی هشدار دهنده را بازی می کنند». با این وجود آنچه که در اکثریت اینگونه سازمان ها شاهد هستیم، عدم تمایل به چانه زنی با نهادهای دولتی، پذیرفتن مسئولیت تعداد محدودی از افراد و کودکان گروه هدف و در نتیجه فراموش کردن اهداف کلی و مبنایی این گونه سازمان هاست.

نمونه ای از سازمان های غیر دولتی در آفریقا

عموم کشورهای آفریقایی، با مسائل و مشکلات موجود در حوزه ی حقوق کودکان دست و پنجه نرم می کنند. از محرومیت از امکانات بهداشتی و رفاهی، سوءتغذیه و بیماری های گوناگون تا  شیوع کار کودکان، محرومیت از تحصیل و استفاده از کودکان در جنگ ها و عملیات نظامی. در پی تلاش برای کاهش و از میان برداشتن این مشکلات، سازمان های جهانی، منطقه ای و ملی متعددی شروع به فعالیت در این مناطق نموده اند. حضور و گسترش سازمان های مردم نهاد و غیر دولتی نیز در این دوره بسیار چشم گیر بوده است. سازمان هایی که همه با هدف بهبود شرایط حقوقی و معیشتی کودکان پا به این راه گذاشته اند تا با استفاده از ظرفیت نیروهای داوطلب و کمک های مردمی، بتوانند توجه مسئولان را به مشکلات و معضلات این حوزه جلب کنند.

gtrfet455rتجربه ی نگارنده از خلال همکاری با یکی از این سازمان های غیر دولتی فعال در زمینه ی حقوق کودک در غنا، بیانگر برخی محاسن  و برخی نواقص ناشی از ابهام در وظیفه ی این گونه نهاد هاست . هرچند که می توان بار عظیمی از این ایرادات و نواقص را متوجه کمبود امکانات و ظرفیت ها دانست، با این حال انحراف قابل مشاهده ی عموم سازمان های غیردولتی، سطح بررسی عملکرد آنها را بالاتر از تحقیق در مورد امکانات آنها قرار می دهد. آنچه که در ادامه ی این گزارش می آید، توصیف و تحلیلی است از برخی اقدامات سازمان های غیر دولتی در این مناطق.

تلاش سازمان مذکور با نام Plight of the child international،  بهبود شرایط زندگی کودکان مناطق روستایی در کشور غنا بوده و از جهت گروه هدف، جنبه ی داخلی و ملی دارد. در خصوص موضوعات مورد بحث نیز عمده ی فعالیت های آنها منوط به بازگرداندن کودکان به چرخه ی تحصیل، افزایش سطح آگاهی در زمینه های گوناگون میان کودکان و خانواده ها و منع کار کودکان بوده است. از لحاظ ساختاری و ترکیب داوطلبان، این سازمان جنبه ی بین المللی دارد. بدین معنا که علاوه بر موسسین اصلی که تبعه ی غنا هستند، برخی مسئولان و مدیران اجرایی از کشورهای اروپایی با آنها به همکاری پرداخته و هم چنین در مورد جذب نیروهای داوطلب نیز محدودیتی نداشته و تاکنون افرادی از ۱۰ کشور مختلف آسیایی و اروپایی، با این سازمان غیر دولتی به همکاری پرداخته اند. عموم فعالیت داوطلبان شامل تدریس در مدارس، برگزاری کلاس های تقویتی و آموزشی، برگزاری کنفرانس ها و جلساتی در زمینه ی ارائه ی آموزش هایی به کودکان و خانواده ها در حوزه های گوناگون و تلاش در جهت تدوین برنامه هایی برای بالا بردن سطح آگاهی میان روستاییان بوده است.

پذیرفتن داوطلبانی از کشورهای مختلف، تاثیر قابل توجهی در پیشرفت عملکرد مجموعه دارد. فعالان حقوق کودک از مناطق گوناگون، با تجربیات مختلف حاصل از کار در محیط های نا همسان، می توانند دید کلی یک سازمان فعال حقوق کودک را در این زمینه بالا برده و موجب بروز راهکارها و خلاقیت هایی در زمینه اجرای پروژه های گوناگون گردد. از طرفی تجربه ی کار در محیطی متفاوت از محیط زندگی و رویارویی با شرایط خاص زیستی در مناطق گوناگون، می تواند به نزدیک کردن دید فعالان حقوق کودک به واقعیات و حقیقت مشکلات این حوزه، کمک شایانی کند.

انحراف از اهداف اصلی

همانطور که ذکر شد، یکی از مهم ترین اهداف این سازمان، بازگرداندن کودکان خارج از چرخه ی تحصیل به مدارس، بالا بردن سطح آموزشی و بهبود وضعیت تحصیلی کودکان این مناطق می باشد. عمده ترین عواملی که می توان در این مناطق، مانع از تحصیل کودکان و خارج شدن آنها از چرخه ی تحصیل دانست، در دو دسته ی کلی جای می گیرند: نخست نیاز خانواده ها به نیروی کار برای جبران فقر مالی و دوم بیگانگی کودکان با زبان و محتوای آموزشی تدریس شده در مدارس. مورد اول که در اکثر کشورهای رو به رو با معضل کار کودکان مشترک است، علاوه بر ساختار نامتوازن اقتصادی که حتی کودکان طبقات محروم جامعه را وادار به وارد شدن به چرخه کار می کند، ناشی از عدم توجه و آگاهی خانواده ها به ضرورت تحصیل کودکان، در مناطق روستایی این کشور نیز می باشد. مورد دوم که همان بیگانگی و عدم آشنایی کودکان با زبان و محتوای آموزشی کتب درسی است، مشکلی است که در اکثریت کشورهایی که زمانی مستعمره بوده اند دیده می شود. در این گونه کشورها که حتی پس از رسیدن به استقلال نیز، زبان کشور استعمارگر را به عنوان زبان رسمی کشور خود پذیرفته اند، افرادی که به دلایل مختلف سر رشته ای از این زبان ندارند، راهی به محیط های آموزشی و کاری پیدا نمی کنند و رفته رفته موجبات انزوا و دور ماندن آنان از فعالیت های اجتماعی در سطح گسترده فراهم می شود. این مساله در مورد کودکان که فرصت و امکانات یادگیری این زبان نیز برای آنها فراهم نبوده، نمود بیشتری پیدا می کند و مشکلات ریشه ای و جبران ناپذیری را بر سر راه فرآیند جامعه پذیری آنها رقم می زند که نهایتاً منجر می شود، انتخاب زبان انگلیسی – و یا زبان فرانسوی در کشورهای مستعمره ی کشور فرانسه مانند ساحل عاج – که با هدف تسریع روند پیشرفت جامعه و رسیدن به درجه ای مطلوب از توسعه یافتگی بوده است، نتیجه ی معکوسی دهد.

 در وهله ی اول، کودکان روستایی که تا قبل از رسیدن به سن تحصیل و وارد شدن به مدرسه با زبان مادری و محلی خود گفت و گو می کنند، با زبان رسمی کشور خود – زبان انگلیسی- که زبان مورد استفاده در کتب درسی و مدارس می باشد، بیگانه اند. هم چنین محتوای کتب آموزشی برای مناطق روستایی که عموماً از امکانات شهری و حتی برخی امکانات ابتدایی و اولیه محروم اند، مفاهیمی ناشناخته و ناملموس اند. برای مثال یکی از دروس اصلی و اساسی برای کودکان مقطع ابتدایی، درس آشنایی با مفاهیم کامپیوتر است که با جزییات فراوان به شرح قسمت های مختلف کامپیوتر، نحوه ی کار با آنها و وظایف هریک می پردازد. در حالی که کودکان روستایی تا به حال کامپیوتر را ندیده اند، چه رسد به آن که از کاربرد آن مطلع باشند. و یا نمونه ای دیگر، در برخی روستاهای محروم تر، هنگامی که از حالت های مختلف یک ماده صحبت می شود و طبق یک مثال جهانی از “بخار آب، آب و یخ” برای تفکیک حالت های گاز، مایع و جامد استفاده می کنند، عموم کودکان هیچ تصوری از مفهوم “یخ” ندارند، چرا که در خانه ی هیچ کدام یخچالی وجود ندارد!

نا آشنایی با مفاهیم کتب آموزشی در کنار عدم تسلط بر زبان رسمی و تدریس شده در مدارس، تحصیل بهینه و مفید را نه تنها دشوار، که بلا استفاده و زائد می نماید. کودکان که ساعات زیادی از روز خود را در مدارس به تلاش برای فهم سخنان معلم خود و تصور معانی و مفاهیم آموزشی ای که برای آنان انتزاعی است، می پردازند و در نهایت این کار ناممکن، در مقابل ناتوانی از پاسخ به سوالات معلمان با ترکه ی آنها –در معنای حقیقی ترکه – مواجه می شوند، ترجیح می دهند در کارگاه های خانگی، مزارع و دیگر محیط های کاری مشغول باشند تا آموزش ببیند.

 اغلب معلمان مشغول به کار در این گونه مدارس ، به توضیح محتوای درسی و مفاهیم آموزشی با زبان محلی منطقه می پردازند، و در زمان امتحان و پاسخ به سوالات طبق معیارهای رسمی از زبان انگلیسی استفاده می کنند. به صراحت می توان گفت که ناتوانی دانش آموزان در پاسخ دهی صحیح به سوالات در ۹۰ درصد مواقع ناشی از ضعف آنها در فهم زبان انگلیسی می باشد. ضعفی که موجب می شود در پاسخ دهی به ساده ترین سوالات نیز باز بمانند. برای مثال در امتحان درس دین مسیحیت، یکی از سوالات بود :

Who is the son of God?   

۱)God        ۲)Jesus

80 درصد از دانش آموزان گزینه ی God  را انتخاب کرده بودند، به دلیل اینکه ایده ای از مفهوم سوال نداشتند و صرفاً به علت دیدن کلمه ی God  در سوال، همان گزینه را انتخاب کرده بودند. نقش معلم نیز از اینجا به تفکیک نمرات پایین تر و جبران این کاستی های آموزشی با ترکه و تنبیه بدنی محدود می شود!

لزوم تفکیک و تشخیص وظایف

با در نظر گرفتن شرایط گفته شده و مشکلات موجود بر سر راه تحصیل کودکان، و گذاشتن آن در کنار وظایف در نظر گرفته شده برای سازمان های غیر دولتی، انتظار می رود این گونه نهادها، قسمتی از فعالیت های خود را معطوف به هماهنگ سازی محتوا و زبان تدریس شده در مدارس، با نیازهای جامعه در سطوح مختلف آن نمایند که این امر نیز جز با جلب توجه مسئولان دولتی به مشکل اصلی و اساسی تحصیل کودکان در این مناطق، و تحلیل تبعات منفی آن برای کودکان و جامعه، امکان پذیر نخواهد بود.  مساله ای که از نگاه عموم فعالان این حوزه مغفول مانده و چه بسا با وجود وقوف به اهمیت آن، از طرح آن خودداری می نمایند و در مقابل تنها به همکاری داوطلبان از کشورهای دیگر که می تواند موجب ایجاد “جاذبه هایی” در مدارس برای کودکان شود اکتفا می کنند.

عدم وابستگی سازمان های غیر دولتی به احزاب سیاسی که به عنوان یکی از شرایط اساسی آنها مطرح می شود، موجب شده است که این گونه سازمان ها، نقش هشدار دهنده ی خود را به کنار گذاشته و به جای تنظیم فعالیت های خود در راستای رفع موانع اصلی و اساسی از طریق نهادهای مسئول دولتی، خود به انجام فعالیت هایی که قاعدتاً محدود و گذرا هستند روی آورند. سازمان های غیر دولتی وظایف مشخص شده و معینی دارند که انجام وظیفه به عنوان بازوی اجرایی دولت، به معنای فعالیت در زمینه هایی که وظیفه ی اصلی دولت شناخته می شود جزء آنها نیست. مساله ای که فعالان حقوق کودک در عموم سازمان های غیر دولتی در غنا به آن توجهی نشان نداده و آن را خارج از حیطه ی صلاحیت خود می دانند.

با نظری به موارد گفته شده، می توان به علت طرح ایرادی که در ابتدای گزارش شرح آن رفت پی برد. سازمان های غیر دولتی فعال در کشور غنا، با وجود فعالیت هایی که در طول سالیان متمادی داشته اند، به دلیلی غفلت از تحلیل ریشه ها و عوامل مبنایی محرومیت کودکان از حقوق خود و اقدام در جهت رفع آنها از طریق صحیح و اصلی آن ، ثمره ی قطعی و روشنی از اقدامات خود دریافت نمی کنند و مشکل کودکان روستایی، که همان بیگانگی با مقتضیات آموزشی و تحصیلی آنان در مدارس است، همچنان به قوت خود باقی می ماند.

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large