Skyscraper large

آسمانی ها چه کسانی هستند؟

er89ter6t5

شادان هاشمی

مروری بر حضور یک سازمان مردم نهاد در رسانه ی دولتی 

در هر گروه و جامعه ای، رسانه ها به صورت نسبی بر روی مسائلی تمرکز می کنند که رده های بالایی از مشغله های ذهنی مردم و مسئولان را به خود اختصاص داده باشند؛ چه در تلویزیون به عنوان پرمخاطب ترین رسانه ی جمعی، و چه در رادیو و اینترنت و روزنامه. نمودی که مسائل کودکان و مشکلات مربوط این حوزه در رسانه های رسمی ایران داشته است نیز بیانگر نوع نگاه جامعه به صورت کلی، به این قبیل موضوعات است. برنامه های با محوریت مسائل کودکان، و نه «کودک-مخاطب»، عموماً برنامه ها و موضوعات تربیتی و مشاوره خانواده را در بر می گرفته است و حتی طی سال های اخیر با وجود افزایش معضلات این حوزه، از قبیل افزایش کار کودکان،  بازماندن کودکان از تحصیل و هم چنین مشکلات مربوط به کودکان مهاجر، از طرف هیچ رسانه ی رسمی و دولتی ای پوششی در مورد این گونه موضوعات صورت نگرفته است. 

همان طور که از ابتدای ماه رمضان شاهد هستیم، برنامه ای با نام «آسمانی ها»، به تهیه کنندگی «علیرضا ابراهیمی دلیجانی» از شبکه ی دوم سیما در حال پخش است. برنامه ای که با همکاری «انجمن حمایت از حقوق کودکان» – بزرگ ترین و با سابقه ترین سازمان مردم نهاد در حوزه ی حقوق کودک – تهیه و اجرا می شود. اینکه چه عواملی موجب شده است تا تلویزیون رسمی و دولتی ایران، پس از سال ها سکوت و انکار مسائل کودکان( به تبع آن دیگر نهادهای حاکمیت) به پذیرفتن و بررسی آنها بپردازد، جای بحث دارد. چرا که طی این چند سال تمامی اطلاعات و آگاهی های افراد جامعه در این زمینه، مرهون رسانه های غیر رسمی و غیر دولتی است که با توجه به تعداد اندک مخاطبین چنین رسانه هایی – مانند اینترنت – نسبت به تلویزیون، افراد کمتری از این معضلات آگاه شده و نسبت به آن بینش پیدا می کنند. 

نگاهی به نحوه ی برگزاری این برنامه و موضوعات مطرح شده از جانب اشخاصی که در آن حضور دارند، تا حدودی به این سوالات پاسخ خواهد داد. افزایش کودکان کار در چند سال اخیر، معضلی است که مهم ترین عامل بروز آن سیاست های غلط و آسیب رسان اقتصادی دولت نهم و دهم می باشد. اما در کنار این موضوع، مشکلاتی چون محدودیت های تحصیلی و اجتماعی کودکان پناهنده و کودک آزاری در سطوح مختلف جامعه نیز وضعیت بحرانی تری به خود گرفته اند. تمرکز این برنامه، بر روی مشکل کودکان کار را می توان ادامه ی روند رو به تعادل ارگان های حکومتی در ماه های اخیر دانست. بدین صورت که با پذیرش سرانجامی این قبیل مشکلات، و مطرح کردن در رسانه ها و تقبیح آنها، به نوعی در صدد مبری کردن کل حاکمیت، و معطوف کردن همه ی تقصیرها بر گردن دولت های نهم و دهم (در روزهای پایانی عمر آن)  و سیاست های اقتصادی آن دارند. 

مخالفت برخی داوطلبان انجمن حمایت از حقوق کودکان 

اما حاشیه هایی که این برنامه با خود به همراه داشت، عموماً متوجه انجمن حمایت از حقوق کودکان است. این انجمن، همانگونه که گفته شد بزرگ ترین و با سابقه ترین سازمان مردم نهاد در حوزه ی  حقوق کودک است و سابقه ی فعالیت آن به ۱۹ سال می رسد. پس از پخش این برنامه از صدا و سیما، عده ای از داوطلبان این انجمن، به نحوه ی اجرا و معرفی این سازمان اعتراض کرده و به دلایلی با پیشبرد برنامه به این صورت مخالف بوده اند. 

با اطلاع از اعتراض این گروه از داوطلبان، با برخی از آنها تماس گرفته و علت مخالفت آنها را جویا شدیم. «سهند آشوری» – از داوطلبان انجمن حمایت از حقوق کودکان و خانه ی کودک شوش با ۴ سال سابقه ی فعالیت – در مصاحبه با «فتر کودکی» می گوید :«سیر نزولی انجمن حمایت از حقوق کودکان در طی این سال ها، موجب شده است که اکنون به چنین وضعی برسد که در یک برنامه ی تلویزیونی خود را بدین صورت معرفی کند که گویی یک سازمان خیریه ای محسوب می شود و نه یک سازمان مردم نهاد! وضعیت فعلی که در خلال آن برخی سازمان ها مانند یونیسف نیز همکاری خود را با پروژه های این انجمن مثل خانه کودک شوش قطع کرده اند، باعث شده است که انجمن در پایین ترین سطح حمایت مالی و انسانی قرار بگیرد و در نتیجه به برگزاری چنین برنامه های تلویزیونی با این روش بپردازند که بیشترین نمود آن تقاضای پول از مردم و هنرمندان  و ورزشکاران باشد.» وی هم چنین در پاسخ به این سوال که چه کسانی از طرف انجمن دست به تهیه این برنامه زده اند خاطر نشان کرد :« تا جایی که اطلاع دارم عده ای از اعضای هیئت مدیره هستند که جمعی از داوطلبان نیز با آنها همراه شده اند و اصلاً از بقیه ی داوطلبان در مورد نحوه ی اجرای این برنامه و همکاری دعوت نشده است، چنین رفتاری تمام جنبه های فعالیت داوطلبانه را زیر سوال می برد.» سهند آشوری هم چنین اشاره کرد که داوطلبان معترض به این موضوع قصد دارند تا اعتراض خود را به صورت رسمی، چه از طریق نامه و چه به صورت حضوری، اعلام کنند. 

پس از سهند آشوری، با یکی از پرسابقه ترین داوطلبان انجمن حمایت از حقوق کودکان تماس گرفتیم. «آزاده ثبوت» که سابقه ی ۷ سال فعالیت در انجمن حمایت از حقوق کودکان را دارد، در این رابطه و در گفتگو  با دفتر کودکی گفت:« در مورد  برگزاری این برنامه سعی کرده ام به قسمت پر لیوان نگاه کنم، حضور یک سازمان مردم نهاد در یک برنامه ی تلویزیونی و معرفی فعالیت های آن از سوی صدا و سیما واقعاً اقدام بی سابقه ای است. اما این باعث نمی شود که ما از اصول و استانداردهایی که سال ها در انجمن برایش تلاش کرده ایم دست بکشیم.» وی به ضعف محتوا و پراکندگی برنامه اشاره کرد و این طور ادامه داد:« برنامه به گونه ای اجرا می شود که انجمن  و کودک کار و خیابان انگار تنها موضوعی شده برای دور همی، اگر هدف معرفی انجمن بود، یک مستند یک ساعته ی منسجم و فکر شده بسیار تاثیرگذار تر می توانست باشد تا اینکه هر شب در یک برنامه ی پراکنده ی یک ساعته، یک یا دو کلیپ ۲-۳ دقیقه ای از فعالیت های انجمن و کودکان کار پخش شود. فرآیند تهیه و اجرای برنامه نشان می دهد که واقعاً فکر زیادی روی این قضیه گذاشته نشده و گویا هدف تنها پر کردن برنامه بوده است. ساعت پخش آن نیز ساعت مناسبی نیست، و عده ی کمی از مردم در شب های ماه رمضان تا ساعت ۱۲٫۳۰ شب برای تماشای تلویزیون بیدار می نشینند.» وی در جایی دیگر با اشاره به نحوه ی اجرای برنامه توسط مجری گفت:« متاسفانه ادبیات مجری برنامه در معرفی این کودکان و شرایط آنها ترحم آمیز است.  انگار هدف این بوده که همه ی حاضران رحم و مروت خود را نسبت به این کودکان نشان دهند. درحالی که فعالیت های ما و تلاش های ما در این انجمن از روی ترحم نیست، ما می خواهیم بگوییم که این کودکان توانمندند و در اوج سختی ها و مشکلات برای زندگی بهتر خودشان و خانواده شان تلاش می کنند. ما نمی خواهیم یک چهره ی بدبخت  و توسری خورده از این کودکان نشان دهیم، در مقابل می خواهیم مسئولیت اجتماعی فراموش شده ی تک تک افراد جامعه را نسبت به سهم این کودکان در برخورداری از زندگی بهتر به چالش بکشیم.»  آزاده ثبوت در خلال صحبت ، به  دعوت اعضای انجمن از وی برای حضور در یکی از کلیپ های این برنامه اشاره کردند و گفت:« من پذیرفتم که در آن کلیپ به اندازه ۳-۲ دقیقه صحبت کنم، اما بعد از اینکه کلیت برنامه را دیدم احساس خوبی نسبت به مشارکتم نداشتم. این برنامه می توانست موقعیت بسیار خوبی نه تنها برای انجمن حمایت از حقوق کودکان، بلکه برای معرفی سایر سازمان های  مشابه و نحوه ی فعالیت آنها ایجاد کند، اما متاسفانه ما از این موقعیت به خوبی استفاده نکردیم.» 

پاسخ مسئولان انجمن 

بعد از صحبت با داوطلبانی که نحوه ی حضور انجمن حمایت از حقوق کودکان در تلویزیون معترض بودند، تصمیم گرفتیم تا با اعضای هیئت مدیره ی این انجمن و مسئولان این برنامه نیز گفتگویی داشته باشیم. در تماسی که با دفتر انجمن گرفته شد، شیوا دولت آبادی – رئیس هیئت مدیره ی انجمن – و  علی اکبر اسماعیل پور-  مسئول اجرای این برنامه و از اعضای هیئت مدیره – را به ما معرفی کردند. خانم دولت آبادی با وجود تماس های مکرر پاسخگو نبودند. در صدد بودیم علاوه بر گفتگو در مورد این برنامه و ایرادات وارد به آن ، با توجه به نظر صریح خانم دولت آبادی مبنی بر  نادرست بودن نمایش چهره های کودکان کار در کلیپ ها، علت چشم پوشی ایشان از این مورد در این برنامه را جویا شویم. اما متاسفانه به دلیل عدم پاسخگویی صحبتی از ایشان در خصوص این برنامه در دست نیست. 

با «ثریا عزیزپناه» – بازرس انجمن حمایت از حقوق کودکان – تماس گرفتیم و در مورد نحوه ی اجرای این برنامه و اعتراض برخی داوطلبان به آن با ایشان صحبت کردیم. خانم عزیز پناه در پاسخ به این سوالات به دفتر کودکی گفت: «برای صحبت در مورد برنامه ی در حال پخش با آقای اسماعیل پور و یا خانم دولت آبادی صحبت کنید. در مورد اعتراض داوطلبان به نحوه ی اجرای برنامه، حق هر عضو سازمان های مردم نهاد است که به عملکرد آن اعتراض کند و مخالفان این برنامه نیز می توانند اعتراض خود را به صورت کتبی یا شفاهی به این انجمن برسانند.  فقط اگر داوطلبان می خواهند اعتراضشان شنیده شود، نباید بر طبق یک سری معیارهای سلیقه ای مخالفت کنند. بهتر است اعتراض آنها با مصداق و مستند باشد و در صورتی که فعالیت انجمن در مورد این برنامه مغایرتی با اساس نامه ی انجمن داشته باشد، مسلماً اعتراض آنها وارد خواهد بود.» 

بعد از پایان گفتگو با ثریا عزیز پناه با «علی اکبر اسماعیل پور» – عضو هیئت مدیره ی انجمن حمایت از حقوق کودکان و مسئول برگزاری این برنامه – تماس گرفتیم، ایشان که ابتدا بر سر ضبط برنامه ی مذکور بودند، ساعاتی بعد با  دفتر کودکی در مورد علت اجرای برنامه به این صورت و تمرکز آنها بر روی جنبه ای خیریه ای از یک سازمان مردم نهاد گفتگو کردند و نظرات خود را در این زمینه چنین بیان کرد:« فعالیت ما در خصوص این برنامه با توجه به اساس نامه بوده است. ما سال ها منتظر چنین فرصتی برای حضور در تلویزیون و معرفی انجمن حمایت از حقوق کودکان بوده ایم و همه در مورد شرکت در این برنامه متفق القول بوده اند. اکنون نیز  بازخورد خوبی از پخش این برنامه می گیریم و با وجود اینکه در ابتدا برنامه تا حدی ضعیف بوده، کاستی ها برطرف شده است. در مورد خیریه ای بودن، هدف ما از این برنامه پول جمع کردن نیست. ما برای رفاه کودکان چند پروژه داریم که برای پیشبرد آنها به منابع مالی نیاز داریم. پولی که در خلال این برنامه به انجمن داده می شود برای ساخت مراکز مورد استفاده قرار می گیرد، نه برای خیرات. اینگونه طلب پول، با طلب پول نهادهای دیگر تفاوت دارد.» وی همچنین در مورد علت اینکه چرا به صورت گزینشی با مشکلات حوزه ی حقوق کودکان برخورد شده است و به عنوان مثال توجهی به مشکلات کودکان پناهنده نشده اینگونه پاسخ داد:« گزینشی در این زمینه صورت نگرفته است، ما به مرور در طی روزهای آینده به وضعیت کودکان پناهنده نیز خواهیم پرداخت.» 

پاسخ اسماعیل پور به اعتراض جمعی از داوطلبان به نحوه ی اجرای این برنامه( پس از اصرار فراوان وی برای اشاره  نام داوطلبان از جانب خبرنگار) بدین صورت بود:«راه قانونی برای اعتراض، اعتراض به هیئت مدیره ی انجمن است. ما موافقت همه ی اعضا را برای این کار داشته ایم و کاری بر خلاف اساس نامه انجام نداده ایم.» وی همچنین در واکنش به این گفته که حتی خانم عزیز پناه – بازرس انجمن – هم در مورد برنامه حاضر به صحبت نشدند و خود آقای اسماعیل پور را مسئول برنامه معرفی کردند، چنین پاسخ داد:« خانم عزیز پناه هم جریان برنامه ها بوده و کاملاً با آنها موافق است!» 

نگاهی به اساس نامه 

با توجه به تاکید اعضای هیئت مدیره ی انجمن بر لزوم مغایرت برنامه با اساس نامه برای وارد بودن اعتراض اعضای مخالف، سری به اساس نامه ی انجمن زدیم. طبق ماده ی هشتم این اساس نامه، اهداف انجمن حمایت از حقوق کودکان بدین نحو تعریف شده است:«تبلیغ و ترویج اصول مندرج در کنوانسیون حقوق کودک که در سال ۱۹۸۹ میلادی به تصویب سازمان ملل متحد و در سال ۱۳۷۲ شمسی به تصویب نهایی دولت جمهوری اسلامی ایران رسید. انجمن با فعالیت جمعی خود در شناساندن و تفهیم این حقوق به عموم ایرانیان، به برداشته شدن موانع عینی و ذهنی و برخورداری هر چه وسیع تر کودکان در ایران، از این حقوق یاری می رساند و از این طریق در بهبود وضعیت عمومی آنان فعالانه شرکت می کند، انجمن می تواند در راستای نیل به اهداف خود پس از کسب مجوز قانونی مبادرت به انتشار نشریه نماید.» 

سوالی که در اینجا باید از اعضای هیئت مدیره ی انجمن حمایت از حقوق کودکان پرسیده شود اتین است که، با توجه به تمرکز این برنامه بر روی فقر مالی – به عنوان عامل بروز مسائلی چون کار کودکان و همچنین ارائه ی راهکارهایی چون همکاری مالی مردم و اشخاص سرشناس(!) در جهت کاهش این مشکلات، تا چه اندازه در برداشتن موانع عینی و ذهنی تحقق حقوق کودکان گام مؤثری برداشته شده است؟ آن هم با توجه به فرصتی طلایی که رسانه ی دولتی در اخیتار این سازمان قرار داده است. در جایی که مشکلات ساختاری و ریشه ای تری به عنوان مانع احقاق حقوق کودکان در جامعه مطرح است، تا کی می توان با کمک های مالی و فردی برای رفع آنها تلاش کرد؟ آیا مشکلات و مسائل کودکان پناهنده، کودکان بازمانده از تحصیل، اعدام کودکان و … می تواند تنها با کمک های مالی و تحریک عاطفی افکار عمومی ریشه یابی شود؟ کمک های مالی آن چنانی، از طرف اشخاصی چون «احمد نجفی»، بدون نقد وضعیت موجود و تلاش برای تغییر ساختار نهادهای مسئول و تفهیم مسئولیت دولت در قبال این مشکلات، چه سودی خواهد داشت؟  و معرفی کردن فعالیت های انجمن حمایت از حقوق کودکان بدون توجه به تمامی موانع عینی و ذهنی و لزوم آگاهی افراد جامعه از حقوق کودکان در کنار بسترسازی برای اجرای آن، و همچنین  در نظر نگرفتن فعالیت داوطلبان در طی این ۱۹ سال، چه تفاوتی با یک سازمان خیریه خواهد داشت؟ و جالب اینجاست که این ایرادات به سازمانی وارد شده، که در طی سالیان گذشته خود همواره یکی از منتقدین جدی تفکر خیریه ای و  نهادهای خیریه بوده است!

 


  • هفته نامه ی «دفتر کودکی»، حق انتشار جوابیه ها و اعتراضات را برای افراد و نهادهای نام برده شده در این گزارش، محفوظ می داند.
این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large