Skyscraper large

ارمغان تلویزیون برای کودکان!

601046_4215932- محمد صادقی mohamad sadeghi محمد صادقى

محمد صادقی

به همان نسبت که هر کودکی در مرحله رشد جسمی خود نیازمند  تامین انواع نیازهای تغذیه ای و مکمل های غذایی است، در کنار آن باید روح و روان او هم با مکمل هایی، مراحل رشد و نموش را  به خوبی طی نماید.

در همه فرهنگ ها، خانواده عامل اصلی اجتماعی شدن کودک است، اما در مراحل بعدی زندگی فرد، بسیاری از عوامل دیگر در اجتماعی شدن وی نقش دارند و بر این اساس امروزه از رسانه ها به عنوان اصلی ترین مکمل های روحی و روانی کودکان و نوجوانان نام برده می شود.

با وجود آن که زیاده روی و مصرف نادرست این تغذیه مجازی مانند سایر زیاده روی ها، اثرات ناخواسته ای برای فرد به وجود می آورد، اما به هر حال نبودن خوراک رسانه ای مناسب برای جامعه، به ویژه کودکان و نوجوانان، اثرات زیان باری به دنبال خواهد داشت.

تحقیقات فراوانی انجام شده است که تاثیر برنامه های خاص یا انواع برنامه های تلویزیون را بر نگرش های کودکان و بزرگسالان بررسی کرده اند.

کودکان و نوجوانان با جایگزینی خود به جای شخصیت های فیلم ها، سریال ها و انیمیشن ها، در واقع همزاد پنداری را به انجام می رسانند و این گونه است که تلویزیون به عنوان یکی از متداول ترین تاثیـرات رسانه ای بر کودکان شناخته می شود.

البته میزان این تاثیر به عوامل مختلفی از جمله سن و شخصیت کودک، مدت زمان تماشای تلویزیون و تماشای تلویزیون به تنهایی یا همراه با والدین بستگی دارد.

با وجود آن که محققان از رابطه مستقیم و علت و معلولی تاثیر برنامه های مروج خشونت بر رفتار کودکان به وضوح سخن نگفته اند، اما توافق اکثریت بر این است که برخی کودکان نسبت به تصاویر و پیام های خشونت آمیز به شدت آسیب پذیرند.

نکته مهم آن که حتی بسیاری از انیمیشن های تلویزیونی نیز که آنها را با عنوان کارتون می شناسیم دارای صحنه ها و مضامین به شدت خشونت آمیزی هستند که در آن خشونت به طریقی خنده دار به نمایش در می آید و البته که تاثیر خود را بر روح و روان کودک به جای می گذارد.

تاثیر صحنه های خشونت آمیز در نوجوانان بسیار شدید و گاهی فوری است و کودکان و نوجوانان پس از تماشای فیلم های اکشن و رزمی از تلویزیون، رفتارهایشان به شدت خشونت آمیز می شود.

تحقیقات متعدد نشانگر این امر است که کودکان بلافاصله پس از دیدن برنامه ای خشونت بار به همسالان خود در خانواده یا مدرسه تعرض می کنند و رفتار خشن بروز می دهند. در رسانه های تصویری به خصوص تلویزیون، خشونت فراوان و در همه جا دیده می شود که انواع آن عبارتند از: خشونت در فیلم های تخیلی، خشونت در بازی، خشونت جسمی و غیر جسمی در تراژدی ها و کمدی ها، کارتون ها، داستان های خانوادگی، فیلم های ویدئویی، داستان های جنگی و پلیسی و غیره .

کودکان نیز مصادیق خشونت تلویزیون را به چند شکل دریافت می کنند: خشونت جسمانی، خشونت کلامی، خشونت رمزی و نمادین

خشونت جسمانی شامل ضربه زدن، چنگ زدن، لگد زدن، جنگ تن به تن، شلاق زدن و غیره و خشونت کلامی شامل تهدید کردن، متلک گفتن، ناسزاگویی، تحقیر و … است. خشونت رمزی حرکات و اعمالی مانند دنبال کردن کودک به قصد زدن یا تهدید دیگران برای انجام اعمال خشونت بار توام با فعالیت های غیر کلامی را شامل می شود .

نکته جالب در خشونت های تلویزیونی این است که عواقب این خشونت ها و به ویژه درد و رنج مصائب و فاجعه ای که ممکن است از آن حاصل شود، به ندرت نشان داده می شود.

نتایج پژوهش ها و بررسی های مکرر کوتاه و دراز مدت نشان دهنده این واقعیت است که خشونت در تلویزیون به کودکان، رفتار ضد اجتماعی می آموزد، از حساسیت آنها نسبت به اعمال خشن می کاهد، آن ها را برای مضطرب شدن آماده می سازد، اختلال در خواب به وجود می آورد، علائم بعد از تنش ایجاد می کند، رفتار خشونت آمیز در آنها به وجود می آورد، این باورها را در آنان تقویت می کند که مسائل را با خشونت می توان حل کرد، آنان را نگران و ترسو و مضطرب به دنیای اطراف خود بار می آورد، حساسیت نسبت به درد و رنج دیگران کمتر می شود، بیشتر دست به کارهای خطرناک می زنند، از قواعد و قوانین سرپیچی و بحث و جدل بیشتری می کنند و بالاخره رفتار معمولی آنان با دیگران معمولا” توام با پرخاشگری و آزار و تحقیر دیگران می شود.

پژوهشگران می گویند که والدین بیش از هر چیز باید مراقب آنچه فرزندانشان در اخبارهای تلویزیون می بینند باشند، چون تحقیقات نشان داده است که کودکان بیش از برنامه های خشونت آمیز دیگر، نسبت به خشونت های اخبار ترس و واهمه دارند.

با بزرگتر شدن بچه ها، ترس آنها از اتفاقات خشونت آمیز واقعی بیشتر می شود چون قادر به درک تفاوت بین واقعیت و خیال می شوند.

متخصصان کودک استفاده از اکران تلویزیون را برای کودکان کمتر از سه سال توصیه نمی کنند. چرا که برای کودکان عمدتا وجه تمایزی میان صفحه نمایش تلویزیونی و رخدادهای زندگی واقعی ادراک نمی شود. کودک چون قدرت استدلال، تمرکز و حافظه شان در کودکی به طور کامل شکل نگرفته و دائما در حال فراگیری هستند و دنیای اطرافشان را بر اساس قوای تخیل و تجسم می سازند و در عوض ذهن خلاق و مبدع دارند دیدن بعضی از تصاویر موجب می شود که کودک از قوه تخیل کمتر بهره برده، چون دیدن صحنه های کارتون یا تلویزیون به جای مغز شخصیت سازی می کند و کودک کمتر به قدرت ابداع مغزش رجوع می کند.

کودکان در خردسالی به طور کامل و واضح نمی توانند بین واقعیت و خیال، مرزی قائل شوند و ممکن است هر آنچه را که در تلویزیون می بینند واقعی بپندارند .

مثلا” پسر ۸ ساله ای در هند در تلویزیون یک آگهی مربوط به ماشین های لباسشویی را دیده بود که در این آگهی خرس های کوچک اسباب بازی را که کثیف و سیاه شده بودند در ماشین می انداختند و می شستند تا سفید شوند . او نیز برادر یک سال و نیمه اش را که پوستی تیره داشت در ماشین لباسشویی گذاشت تا او را بشوید و سفید کند . اما بچه کوچک در زیر آب و فشار چرخش دستگاه خفه شد .

و یا جونی تان پسر ۱۰ ساله ای که در یکی از زندانهای ایالت متحده نگهداری می شد، عنوان کرده بود که چهار فقره چک برای گرفتن پول و خرید شیرینی و آبنبات جعل کرده است. مسئولان زندان گفته بودند که این پسر اقرار کرده که، این فکر را از نمایش تلویزیونی یاد گرفته است.

تلویزیون، در برانگیختن سلیقه ها بهتر از برانگیختن فعالیت های فکری یا خلاق عمل می کند. علایم کمی در دست است که نشان دهد تلویزیون باعث تعالی ذوقی افراد می شود و نگرانی هایی ابراز شده است مبنی بر اینکه تلویزیون تجاری در حال منجمد کردن در یک سطح ذوقی مبتنی بر استانداردهای رایج خود است. برخی از پژوهشگران در زمینه تلویزیون نگرانی تاثیر این وسیله بر شکل گیری ذوق و سلیقه افراد را دارند.

یک نگرانی واقعی وجود دارد که مبادا این بزرگ شدن زودرس و این تصاویر از زندگی بزرگسالان که در دسترس کودکان قرار می گیرد قبل از آنکه وی واقعا” آمادگی تمیز بین آنها را داشته باشد، ممکن است گمراه کننده باشد و شاید کودکان را حتی تا آن میزان که از فرایند رشد وحشت کنند، دلسرد کند .

سپس تاثیر رفتاری تلویزیون مطرح می شود. این تاثیرات از آن جمله تاثیراتی هستند که بیشترین نگرانی را ایجاد کرده است ولی با این وجود ، این تاثیرات تقریبا” از همه موارد از طریق زندگی غیر تلویزیونی کودک قابل کنترل هستند .

تقلید از بازیگران فیلم ها، همزیستی و هماهنگی نوجوانان و جوانان را با بزرگسالان دشوار کرده است. تحت تاثیر افکار تلقین شده به وسیله فیلم ها، ناسازگاری اجتماعی بروز می کند. اطفال و جوانان از لحاظ تصور و تجسم ذهنی به معیارهایی می گرایند که ساخته و پرداخته جامعه دیگر و هماهنگ با ویژگی آنان است.

اما تماشای تلویزیون مشکلات جسمی نیز برای کودکان در پی دارد. تماشا کردن تلویزیون فعالیتی نشسته است که این موضوع یکی از عوامل مهم در چاقی کودکان به شمار می رود. صرف وقت بسیار زیاد در جلو تلویزیون معمولاً به قیمت از دست رفتن فعالیت های پر جنب و جوش تر تمام می شود.

علاوه بر شیوه یکجانشینی که آثار مخربی بر جسم فرد وارد می آورد، تلویزیون می تواند با تبلیغات بسیار زیاد غذاهای چاق کننده و تنقلات مضر نیز منجر به چاق شدن روزافزون کودکان شود. یک نگاهی کلی به تبلیغات تلویزیون نیز کافی است تا از حجم انبوه تبلیغ فست فود، نوشیدنی، تنقلات و خوردنی های مضر برای سلامت کودک را تماشا کرد و فقدان تبلیغ و ترویج غذاهای سالم و مفید برای جسم کودکان را دریافت.

از سوی دیگر طی سالهای اخیر اینترنت و بازی های یارانه ای نیز از جمله پدیده های نوینی هستند که کودکان و نوجوانان و خانواده های آن ها را تحت تاثیر خود قرار داده است که در کنار مزایای فراوان، در صورت استفاده نامناسب، همچون بسیاری از وسایل ارتباط جمعی آثار زیان باری را در رشد و تکاپوی کودکان و نوجوانان در آینده پدید خواهد آورد.

اینترنت علی ‌رغم فراهم ‌کردن زمینه و فرصت ‌های مناسب برای دست ‌یابی به اطلاعات فراوان و مورد نیاز، توسعه و تولید دانش، خدمات بانکی، خرید و فروش، پرداخت مالیات، خدمات ارتباطی و آموزشی متأسفانه تأثیرات منفی و زیان‌ باری به خصوص در جوامع در حال توسعه از خود بر جای می‌ گذارد. کودکان و نوجوانان، حساس ‌ترین گروه‌ های سنی هستند که بیش ‌تر در معرض این خطرات زیان‌ بار و جبران ‌ناپذیر قرار دارند.

از عمده‌ترین تأثیرات منفی استفاده ناصحیح از اینترنت می‌ توان در قالب‌ های رفتاری از بحران هویت، عدم رشد مهارت ‌های اجتماعی، سوء استفاده‌ های جنسی، اعتیاد به اینترنت و نیز صدمات جسمانی نام برد.

استفاده‌ نادرست از اینترنت تضادهای شخصیتی و فرهنگی در فرد ایجاد می کند.

کودکان و نوجوانان به خصوص در دوران بلوغ که مرحله‌ شکل‌ گیری هویت آن‌ هاست و همواره به دنبال کشف ارزش ‌ها و درونی کردن آن‌ ها هستند، با اینترنت و حجم گسترده، حیرت‌ انگیز و گوناگون اطلاعات مواجه می‌ شود و ناچار هویت خویش را در این دنیای مجازی  جست ‌و جو می ‌کنند و بدین سان ممکن است برخی و شاید تعداد زیادی از کودکان و نوجوانان راه را در اینترنت گم کرده و دوران هویت‌ یابی خویش را بیش از پیش با بحران سپری کنند.

زمانی که کودک و نوجوانی به اینترنت معتاد شود، انگیزه‌ اش برای تعامل با دیگران کم می ‌شود که خود اثرات منفی بر ارتباط شخصی و تعاملات اجتماعی او دارد. این افراد دوستی‌ ها را کم ‌تر حفظ کرده، زمان کم ‌تری با خانواده سپری  و استرس ‌های بیش‌ تری را تجربه می ‌کنند و در نهایت تنها و افسرده ‌اند.

زیاده‌ روی در استفاده از اینترنت می ‌تواند برای سلامت فکری و فیزیکی شخص خطرناک باشد، اعتیاد به اینترنت و رایانه کارکرد انطباقی شخص را مختل می‌ کند و ضمن این که اضطراب، افسردگی، کج‌ خلقی، بی ‌قراری و افکار وسواسی را برای فرد به دنبال دارد و روابط این افراد را در جهان مجازی افزایش می ‌دهد، از دامنه‌ روابط آنان در جهان واقعی می ‌کاهد و روابط ‌شان با اطرافیان را به حداقل می ‌رساند. معتادان به اینترنت از بی ‌خوابی رنج می ‌برند و حتی زمان مصرف غذا را فراموش می ‌کنند.

کودکان و نوجوانانی که مدت طولانی در مقابل رایانه می‌ نشینند و از فعالیت ‌های مورد نیاز این دوران مانند ورزش دور می ‌مانند، دچار صدمات جسمانی مثل چاقی، آسیب‌ های اسکلتی، ضعف بینایی، تشنج و یا حساس به نور می‌شوند.

اثرات استفاده‌ زیاد و طولانی مدت از اینترنت و رایانه می تواند مادام ‌العمر باشد؛ زیرا روند طبیعی رشد و تکامل کودکان و نوجوانان را مختل می ‌کند. بسته به این که استفاده از آن ‌ها به چه میزان، چه روشی و از چه سایت ‌هایی باشد، پیامدها متفاوت است.

این مشکلات و دغدغه های ذکر شده در خصوص استفاده کودکان و نوجوانان از اینترنت، در خصوص بازی های رایانه ای و انواع و اقسام تبلت ها نیز صدق می کند.

بازی های رایانه ‌ای در کنار محاسن ‌شان گاه آثار مخرب روحی و جسمی در کودکان و نوجوانان برجای می‌گذارد که با توجه به ظرافت فکر و ذهن‌شان جبران آنها شاید برای همیشه ناممکن باشد.

بازیهای مهیج و پرکشش ساعت‌ها نوجوان و جوان ما را در مقابل صفحه نمایشگر میخکوب می کند و همین امر باعث می شود آنها از دنیای واقعیات به عالم تخیلات فرو روند. در سنین بین شش ماهگی تا سه سالگی، کودک جذب صفحات دیجیتالی می شود که این هیچ خاصیتی برای بینایی کودک ندارد و شاید بهتر باشد بگوییم که برای دید و قوای خلاقانه کودک مضر نیز هست.

اما همین که کودک صفحه دیجیتالی را مشاهده می کند که محتوایی را به او القا می کند، مضرات مشاهده چنین صفحاتی احساس می شود بدون آنکه به نظر بیاید.

آن سوتر باید اثرات مخرب ایزوله شدن جدی کودک را وقتی از چنین ابزاری استفاده می کند را در نظر بگیریم. اگرچه معجزه آرام کردن بچه بطور خودبخودی وقتی صفحه اکران آی پد را می بیند بر کسی پوشیده نیست. اما نباید از اینکه نکته چشم پوشید که چقدر این امر در برخورداری از روابط اجتماعی ، مخرب و مضر است همچنین بر روی رشد توانایی های خلاقانه و مصور سازی کودک.

در اختیار داشتن یک تبلت توسط کودک نه تنها موجب سرگرمی وی نمی شود بلکه برعکس گاهی مواقع موجب می شود تا بطور افراطی در خیالات واهی غرق شود.

تکنولوژی دیجیتالی نزد کودکان هوشمندی بی ثبات، سریع، از هم گسیخته، خودبخودی بدون ارتباط منطقی میان داده ها و دریافتها ایجاد می کند.

همچنین کمتر در تعامل با قوه استنتاج و استدلال، انتزاع و سلسله مراتب اطلاعاتی قرار دارد، جای که ریسک سطحی و مقطعی بودن آن بیشتر آشکار می شود. در اینجا است که به اهمیت حفظ هوشمندی با ریتم آرام، ممتد، متمرکز شده و عمیق با نوعی درونگرایی پی می بریم چیزی که فرهنگ کتابخوانی از زمان اختراع صنعت چاپ در اختیار ما قرار داد تا به همان ترتیب به نسلهای بعد از خود منتقل کنیم. اگر بتوانیم میان هر دو روش سنتی و امروز (کتابخوانی و صنعت دیجیتال) ارتباط منطقی ایجاد کنیم، این بهترین شیوه ممکن خواهد بود.

اختصاص ساعات زیاد برای بازی های رایانه‌ ای، آسیب‌ های جسمانی فراوانی از جمله بروز تیک ‌ها و فشارهای عصبی، سردرد، چشم درد، چاقی، کمر درد، دردهای مفصلی، کم خوابی و خارج شدن ستون فقرات از حالت طبیعی را به همراه خواهد داشت.

از بین بردن رابطه فکری و عاطفی فرزندان و والدین را از دیگر آسیب های بازی های رایانه ای است که کودکان را تهدید می کند.

به هر روی هنگامی که کودکان و نوجوانان با خانواده یا همسالان خود روابط رضایت بخشی ندارد، تمایل پیدا می کنند که به تلویزیون و اینترنت و سایر وسایل ارتباط جمعی روی آورند.

کیفیت روابط کودک با خانواده و گروه همسالان خود به تعیین میزان تماشای تلویزیون و یا استفاده از اینترنت کمک می کند.

کودکی که به دلیل ناکامی در روابط خانوادگی یا روابط با دوستان از پرخاشگری آکنده است، در جستجوی محتوای خشونت آمیز تلویزیون است و آن را به یاد می آورد. اگر روابط اجتماعی وی رضایت بخش نباشد احتمال دارد براساس خیال پردازی های حاصل از تلویزیون به خیال پردازی رو کند.

اگر وی برای پاسخ به نیازهای اجتماعی خویش در جستجوی خشونت بر آید، احتمالاً آن خشونت را هنگامی که در زندگی واقعی نیاز به پرخاشگر بودن را حس کند، به یاد می آورد و آن را زنده می کند .

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large