Skyscraper large

مجید؛ قصه های کودکی که شکست می خورد!

s8e7rfzer

علی فاتحی

1- «هوشنگ مرادی کرمانی» متولد  سال ۱۳۲۳ در روستای سیرچ از توابع بخش شهداد استان کرمان  است. تا کلاس پنجم ابتدایی در آن روستا درس خواند و همراه پدربزرگ و مادربزرگش زندگی کرد. مادرش از دنیا رفته بود و پدرش دچار نوعی ناراحتی روانی-عصبی شده بود و قادر به مراقبت از فرزندش نبود. او می­نویسد:« من وارد ادبیات کودک نشده‌ام، بلکه ادبیات کودک در من شکل گرفته‌است. قبل از نوشتن برای کودکان، برای رادیو متن می‌نوشتم. یکی از نوشته‌هایم که خوب هم جواب داد و قرار بود ۱۳ روز طول بکشد، قصه‌های مجید بود که ۴ سال طول کشید. فکر می‌کنم که بازتاب کودکی در من مانده است؛من در کودکی مانده‌ام و هر چه بگذرد، کودکی از ذهنم نمی‌رود. هرکسی‌که کودکی‌اش را ازدست بدهد، جانش را ازدست می‌دهد و می‌میرد.» همین خط اول بیوگرافی او نشان می دهد که  مجید “قصه های مجید” چکونه خلق شده است. فروید هم اعتقاد داشت انباشت‌های روانی  که در هر اثر هنری نمود می‌یابد، متأثر از دفع امیال  دوران کودکی در هنرمند است.

به احتمال زیاد آن روزی که مرادی کرمانی برای ادامه­ی تحصیل از سیرچ به کرمان رفت و پشت در سینما به صدای فیلم گوش داد فکر نمی کرد که روزی فیلنامه­های اقتباسی از داستان هایش جز پرطرفدارترین­ها در سینما و تلویزیون باشد. خودش در مصاحبه­ای می­گوید:« در نوجوانی، روزها  می­رفتم عکس­های درِ سینما را می دیدم. آن وقت­ها بلندگویی را می گذاشتند دم درِ سینما و صدای فیلم در بیرون پخش می شد. من این صدا را با آن تصویرها یکی می­کردم و هر شب فیلمی برای خودم درست می­کردم. در حقیقت بازتاب زندگی خصوصی من در همه­ی کارهایم به چشم می­خورد. این دست خودم نیست و ضمناً تنها سرمایه­ی من است». یکی از دلایل موفقیت آثار مرادی کرمانی در سینما هم تأکید زیادی است که بر تصویر دارد. ضمن این­که او به اندازه­ای خاص و ایرانی می­نویسد که هر فیلمسازی نمی­تواند آثار او را در قالب فیلم ببرد، مگر آ­ن­که فیلمساز هم این دنیای خاص و ایرانی  را به خوبی خود او بشناسد.

۲- «کیومرث پوراحمد» فیلمسازی را  با دستیاری در مجموعه¬ی تلویزیونی آتش بدون دود آغاز کرد. اگرچه  پس از آن همواره در سینما فعال بود، اما  سبک فیلم­سازی­اش متأثر از «نادر ابراهیمی» بود. با ساختن قصه­های مجید، سینمای خاص پوراحمد نیز متولد شد؛ سینمایی بدون زرق و برق و اغراق با داستانی ساده و دیالوگ هایی از جنس مردم کوچه و بازار!، سینمایی که نیاز به کلوزآپ ندارد و بیش­تر در لانگ شات سیر می­کند، چرا که تلاش دارد محیط را آن­گونه که هست – با تمام زوایایش – به مخاطب بشناساند. او جایی به سراغ کلوز آپ می رود، که سعی داشته باشد شخصیت درونی کاراکتر را برای مخاطب به تصویر بکشد.

فیلم سینمایی «شب یلدا» اوج توان سینمای پور احمد را نشان می­دهد. موفقیت خیره کننده­ی این فیلم باعث شد تا نامش در لیست صد فیلم برتر سینمای ایران قرار بگیرد. در یکی از اکران‌های دانشجویی فیلم شب یلدا، دانشجویی به پوراحمد می‌گوید: «آقای پوراحمد بعد از این فیلم مرده‌ای! برای اینکه دیگر نمی توانی بهتر از این فیلم بسازی!» پوراحمد که با تسلطی چشمگیر توانسته بود، در فضایی بسته و تنها با یک بازیگر، تا انتها مخاطب را به خوبی جذب کند، در پاسخ دانشجو می‌گوید: «من سعی خودم را می‌کنم اگر موفق نشدم انا لله و انا الیه راجعون!».

15740_10219965-ali fatehi علی فاتحی

پور احمد در ” شرم” – یکی از قسمت­های داستا­ن­های مجید –  مرز میان فیلم و واقعیت را می شکند. او از ابتدای فیلم بارها مخاطب را میان خط کلی داستان و تصورات مجید رها می کند. هر چه داستان به انتها نزدیک می­شود و ساختار شکنی­اش بیش­تر می شود. بارها اتفاق می افتد که برداشت­های مختلف از یک نما را پشت به دنبال هم می چیند تا به سکانس مشهورش می رسد و در انتها پشت صحنه­ی (آنجا که مهدی باقربیکی به وضعیت موجود و فیلمبرداری معترض است.) شرم را در فیلم می­گنجاند: او زیرکانه تلاش می کند تا شرمی که مجید از ابتدای داستان با آن درگیر است را از بین ببرد و در این­جا به خوبی موفق می شود. 

۳- قصه های مجید روایت کودکی است بی پناه، که این بی پناهی در تمام قسمت­های مجموعه موج می­زند. بزرگترها مجید سمج  و حساس را درک نمی کنند. تا جایی که در اپیزود «ملخ دریایی» حتی از «بی بی» – تنها پناه زندگی­اش –  نیز کتک می خورد. او کودکی پررو و فضول است که دلمشغولی­های رنگارنگی و واقعی دارد؛ از کراوات در بهانه، هندوانه در بعد از ظهر گرم، کت در لباس عید و سینما در شرم گرفته تا میگو در همین اپیزود ملخ دریایی!

 کاراکتر مجید از میان به طبقات جامعه می­آید و چون برای کودک فقیر چون او دست زدن به تجربه­های نو هزینه بردار است، باید خواسته­ها و نیازهایش را سرکوب کند یا برای رسیدن به آن­ها سخت تلاش کند. وقتی او در شرم به سینما و دوربین فیلمبرداری علاقه­مند می­شود، ناچار باید برای تهیه­ی ­هزینه­ی خرید نگاتیو – که گویا برای دیگر دوستانش دغدغه­ای نیست – عملگی کند. او پولی را که جمع می­کند به راحتی از دست می دهد و به ناچار در انتهای داستان نیز از خیرش می گذرد و همان­طور که در تمام طول روایت فیلمش را در خیالش می­سازد، در پایان هم همین کار را تکرار می­کند.

 شاید بتوان «بهانه» را تلخ ترین قسمت از مجموعه قصه های مجید دانست: خاله صغرایِ بی سرپرست در تلاش است دخترش را به خانه ی بخت بفرستد و البته این تلاش برای نجات دادن دخترش از وضعیت دشواری است که در آن روزگار می­گذراند که در نهایت به  رها کردنش در دنیایی ناشناخته منجر می­شود. فاطمه دختر خاله صغری کودکی است که در تمام سکانس خواستگاری بی توجه به واقعه ای که در انتظارش است کودکانه می خندد و مجید قرار است از حقوق او دفاع کند.

۴- سر فصل تمام داستان­های مجید این جمله است :«آقا ما یا اصلا کاری را شروع نمی کنیم یا اگه شروع کردیم تا آخرش می ریم»؛ جمله­ای که به شکل خلاصه شده­ای تمام خصوصیات کودکی چون او را بیان می­کند. مجید با همه ی تلاشی که برای به آخر رساندن کارها انجام می­دهد اما در نهایت نمی­تواند به خواسته­هایش برسد، از این رو قصه­های مجید روایت تلخ کودکی سمج، کنجکاو و با پشتکار است که نابرابری­های اقتصادی موجود و بی­انصافی­های خانواده و معلم و دوست و آشنا و غریبه او را از رسیدن به خواسته­هایش باز می­دارند. شاید اگر روزی بزرگسالی مجید به تصویر کشیده شود او با بیان و ادبیات خاص خودش این دیالوگ از فیلم «شب یلدا» را تکرار کند که:« زخم­های آدم سرمایه است. سرمایه­ات رو با این و اون تقسیم نکن، داد نکش، هوار نکش. آروم و بی­صدا همه چی رو تحمل کن!». 

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
Skyscraper large